اين دليل اعمال آنها اعمال كسى است كه شيطان او را در سلطهء خود شريك ساخته و سخنان باطل را بر زبان او نهاده است ( و از اين طريق مىتوان آنها را به خوبى شناخت ) . شرح و تفسير پيروان شيطان ! اين « خطبه » در عين فشردگى و كوتاهى ، ترسيم دقيقى از پيروان « شيطان » و چگونگى نفوذ او در آنها و سپس آثار و پيامدهاى مرگبار آن را نشان مىدهد و توضيح مىدهد از چه راه « شيطان » وارد وجود انسانها مىشود و غافلان را در دام خويش گرفتار مىسازد ، سپس چگونه آنها را در هر مسيرى كه مىخواهد به كار مىگيرد ، و در حقيقت هشدارى است به همهء رهروان حق كه بايد دقيقا مراقب نفوذ تدريجى « شيطان » در وجودشان باشند و هنگامى كه كمترين آثار اين نفوذ آشكار شد به مبارزه برخيزند . گر چه اين خطبه از كسانى سخن مىگويد كه مانند « طلحه » و « زبير » يا « معاويه » و لشكريان « شام » يا « خوارج نهروان » در گذشته در دام شيطان گرفتار شدند ، ولى واضح است كه منحصر به آنها نيست ، بلكه يك بيان كلّى براى همه كسانى است كه طعمهء شيطان مىشوند . در اين « خطبه » نفوذ شيطان در پيروان خود در چند مرحله دقيقا بيان شده است و امام ( ع ) آن را با ظرافت و فصاحت و بلاغت ويژهء خود در لا به لاى تشبيهات زيبا و گويا به بهترين وجهى شرح مىدهد به گونه‌اى كه بهتر از آن تصوّر نمىشود . در نخستين مرحله به اين حقيقت اشاره مىفرمايد كه : نفوذ شيطان در وجود